الشيخ ناصر مكارم الشيرازي
33
پيام امام امير المومنين ( ع ) ( فارسى )
عدالت از سوى تو در ميان آنها ( و رضايت آنان از حكومتت ) از آنان خرسند خواهى شد » ؛ ( وَلَا يَثْقُلَنَّ عَلَيْكَ شَيْءٌ خَفَّفْتَ بِهِ الْمَؤُونَةَ عَنْهُمْ ، فَإِنَّهُ ذُخْرٌ يَعُودُونَ بِهِ عَلَيْكَ فِي عِمَارَةِ بِلَادِكَ ، وَتَزْيِينِ وِلَايَتِكَ ، مَعَ اسْتِجْلَابِكَ حُسْنَ ثَنَائِهِمْ ، وَتَبَجُّحِكَ « 1 » بِاسْتِفَاضَةِ الْعَدْلِ فِيهِمْ ) . امام عليه السلام در اينجا چهار نتيجهء قابل توجّه براى تخفيف خراج در موارد بحرانى بيان مىفرمايد . نخست اينكه : اين تخفيفها از بين نمىرود ، بلكه سبب عمران و آبادى زمينها مىشود و در آينده ، بهتر و بيشتر از آن بهرهمند خواهى شد . دوم . سبب آبرومندى و زينت حكومت مىگردد ، زيرا مردم احساس مىكنند والى علاقهمند به آنهاست و در مشكلات با آنان همدرد است . سوم . هرجا مىنشينند تعريف و تمجيد مىكنند و پايههاى حكومت از اين طريق محكم مىشود . چهارم . خود والى نيز از رفتار خود به جهت گسترش عدالت شاد و مسرور مىشود و روحيهء تازهاى براى ادامهء حكومتش مىيابد . از اين تعبيرات استفاده مىشود كه حكومت در اين گونه حوادثِ سخت نه تنها بايد خراج و ماليات را تخفيف دهد ، بلكه در صورت لزوم بايد به آنها كمك نيز بكند و يقين داشته باشد اين كمكها باز مىگردد . شاهد اين سخن جملهاى است كه در روايت تحف العقول اضافه بر آنچه گفته شده آمده ( و مرحوم سيّد رضى به هنگام گزينش آن را حذف كرده است ) و آن جمله اين است : « وَإِنْ سَأَلُوا مَعُونَةً عَلَى إِصْلَاحِ مَا يَقْدِرُونَ عَلَيْهِ بِأَمْوَالِهِمْ فَاكْفِهِمْ مَؤُونَتَه ؛ هرگاه آنها كمكى از تو خواستند براى اصلاح كردن چيزى كه با اموال خود قادر بر آن نيستند به آنها كمك كن » . « 2 »
--> ( 1 ) . « تَبَجُّحْ » به معناى مسرور شدن از ريشهء « بَجْح » بر وزن « مدح » به معناى فرح و شادى گرفته شده است ( 2 ) . تحف العقول ، ص 92